Gratis trouwen in het gemeentehuis: hoe kosteloos trouwen werkt in 2026

Gratis trouwen kan in elke Nederlandse gemeente, omdat de wet gemeenten verplicht om kosteloze huwelijksvoltrekkingen aan te bieden. Gemeenten met meer dan tienduizend inwoners moeten dat minstens tweemaal per week doen, alle andere gemeenten minstens eenmaal per week. Daar staat tegenover dat een kosteloos huwelijk sober is: een vaste dag en tijd, een handvol gasten, geen toespraak en geen keuze in trouwambtenaar.

Kun je in Nederland echt gratis trouwen?

Ja. Alle 342 Nederlandse gemeenten moeten een moment aanbieden waarop je zonder legeskosten kunt trouwen of een geregistreerd partnerschap kunt sluiten. Je betaalt dan niets voor de voltrekking zelf. De juridische waarde van dat huwelijk is exact gelijk aan die van een ceremonie van tweeduizend euro op zaterdag.

Wat je krijgt, is de wettelijke handeling en niet veel meer. Gemeente Laren omschrijft het kosteloze huwelijk in haar uitvoeringsregels als een ceremonie van maximaal tien minuten, met maximaal zeven personen in de ruimte, zonder toespraak, zonder muziek en zonder voorgesprek met de ambtenaar. Dat is representatief voor hoe vrijwel elke gemeente het invult.

Wat er meestal niet bij zit:

• Een persoonlijke toespraak. De ambtenaar leest de wettelijke tekst voor en stelt de jawoordvraag.
• Een zelfgekozen trouwambtenaar. Je krijgt wie die ochtend dienst heeft.
• Muziek, decoratie of rijst en confetti. Apeldoorn verbiedt confetti en rijst expliciet.
• Een voorgesprek. Den Haag en Apeldoorn sluiten contact vooraf uit.
• Een trouwboekje. Dat is bijna overal een aparte post, van € 27,70 tot ruim € 50.

Welke wet verplicht gemeenten om kosteloos trouwen aan te bieden?

De verplichting staat in artikel 4 van de Wet rechten burgerlijke stand. Dat artikel luidt: "Er wordt minstens tweemaal 's weeks in de gemeenten boven de tien duizend zielen en minstens eenmaal 's weeks in alle andere gelegenheid gegeven tot kostelooze huwelijksvoltrekking, registratie van een partnerschap of omzetting van een geregistreerd partnerschap." Het tweede lid bepaalt dat de ambtenaar van de burgerlijke stand de dagen en uren daarvoor vaststelt.

Twee dingen volgen daar rechtstreeks uit. Ten eerste geldt de verplichting net zo goed voor een geregistreerd partnerschap en voor het omzetten daarvan in een huwelijk. Ten tweede bepaalt de gemeente zelf wanneer die momenten vallen, en dat is precies waar de verschillen ontstaan: de wet schrijft de frequentie voor, niet het comfort.

Artikel 1 van diezelfde wet bepaalt bovendien dat er geen gelden mogen worden geheven voor handelingen van de ambtenaar van de burgerlijke stand, behalve in de gevallen die de wet zelf toestaat. Gemeenten die het kosteloze moment invullen met verborgen kosten, bewegen zich op glad ijs. In een landelijk onderzoek uit 2019 werden vijf gemeenten gevonden die toch een bedrag van € 23,75 tot € 97,65 rekenden voor een zogenaamd gratis huwelijk.

Hoe vraag je een gratis huwelijk aan?

Je reserveert eerst een kosteloos tijdslot bij de gemeente waar je gaat trouwen en doet daarna de melding voorgenomen huwelijk. Die volgorde is belangrijk, want de kosteloze momenten zijn schaars en de melding is maar een jaar geldig. Regel ondertussen ook alvast minimaal twee getuigen: de gemeente levert die bij een kosteloze ceremonie zelden zelf, en waar het wel kan is het een betaalde dienst.

In stappen:

• Zoek de kosteloze momenten op. Op de gemeentesite staan ze onder trouwen, kosteloos huwelijk of gratis ceremonie. Ze vallen vrijwel altijd op maandag- of dinsdagochtend voor negen of tien uur.
• Controleer de voorwaarden. Vooral de woonplaatseis en het maximum aantal aanwezigen.
• Reserveer het tijdslot. Meestal telefonisch of via een formulier, niet via de gewone online trouwagenda.
• Doe de melding voorgenomen huwelijk. Minimaal veertien dagen en maximaal een jaar voor de datum, zoals beschreven in ons stappenplan om een bruiloft te organiseren.
• Regel twee tot vier getuigen. Die tellen bijna altijd mee in het maximum aantal aanwezigen.

Houd er rekening mee dat wijzigen duur kan zijn. Rotterdam rekent € 68,30 administratiekosten als je een kosteloos huwelijk binnen vier weken voor de datum verzet, en € 136,70 als je niet komt opdagen.

Welke voorwaarden stellen gemeenten aan een kosteloos huwelijk?

De wet stelt geen voorwaarden, maar gemeenten leggen ze vast in beleidsregels of uitvoeringsregels, en die verschillen sterk. Dit zijn de zes voorwaarden die je het vaakst tegenkomt.

• Eigen inwoners. Minstens één van de partners moet in de gemeente wonen. Apeldoorn en Laren eisen dit expliciet. In het onderzoek uit 2019 hanteerde 48 procent van de gemeenten deze eis.
• Een vaste dag en tijd. Den Haag doet het op maandag om 9.00 en 9.15 uur, Rotterdam op maandagochtend tussen 9.00 en 11.50 uur, Utrecht op maandag om 10.00 en 10.30 uur, Apeldoorn op dinsdag om 8.30 en 9.00 uur.
• Een maximum aantal aanwezigen. Utrecht en Den Haag hanteren tien personen inclusief het paar, de getuigen en de fotograaf. Laren houdt het op zeven. Apeldoorn laat alleen het paar en de getuigen toe.
• Een korte duur. Vijf tot tien minuten is standaard, tegenover 45 minuten of een uur bij een reguliere ceremonie.
• Geen persoonlijke invulling. Geen toespraak, geen muziek, geen decoratie, geen keuze in trouwambtenaar en geen voorgesprek.
• Praktische beperkingen. Geen parkeervergunningen, en soms een eigen tolk als geen van beide partners Nederlands of Engels spreekt.

Een enkele gemeente ging verder en koppelde het kosteloze huwelijk aan een inkomenstoets; in 2019 deden minstens negen gemeenten dat. Dat is uitzonderlijk en past slecht bij de tekst van artikel 4, dat geen onderscheid naar inkomen maakt. Controleer dus altijd de actuele regels van jouw gemeente in plaats van af te gaan op wat elders geldt.

Hoe lang is de wachttijd voor gratis trouwen?

Reken op maanden, en in de grote steden op ongeveer een jaar. Gemeente Utrecht noemt zelf een wachtlijst van ongeveer twaalf maanden voor het gratis huwelijk, tegenover vijf maanden voor het eenvoudige huwelijk en zes maanden voor het flitshuwelijk. Dat is meteen een goed voorbeeld van de paradox: de goedkoopste optie kost de meeste planningstijd.

Landelijk lopen de wachttijden ver uiteen. In het onderzoek uit 2019 was de gemiddelde wachttijd 79 dagen, waren er minstens elf gemeenten zonder wachttijd en spande Haarlem de kroon met 285 dagen. Sindsdien is de vraag toegenomen, dus behandel die 79 dagen als een ondergrens.

De praktische consequentie: begin bij een kosteloos huwelijk minstens een jaar van tevoren en houd de datum voorlopig. Plan je feest pas als het tijdslot bevestigd is. Wie het feest los van de voltrekking organiseert, kan de zaal wel alvast vastleggen op een zaterdag verderop in het jaar, en de gastenlijst en RSVP daar aan koppelen.

Wat is een eenvoudig huwelijk of flitshuwelijk?

Een eenvoudig huwelijk, budgethuwelijk of flitshuwelijk is een korte ceremonie tegen een laag vast tarief, bedoeld voor paren die geen kosteloos moment kunnen of willen afwachten. Het is nagenoeg hetzelfde product als het gratis huwelijk, maar met ruimere tijdslots en kortere wachttijden.

De tarieven in 2026 lopen uiteen van € 167,20 in Apeldoorn en € 180,90 in Den Haag tot € 200,40 in Amsterdam, € 216,60 in Rotterdam en € 276,10 tot € 332,60 in Utrecht. Utrecht maakt daarbij nog onderscheid tussen het flitshuwelijk aan de balie van het stadhuis, alleen voor het paar en de getuigen, en het eenvoudige huwelijk op de zesde verdieping met maximaal tien gasten.

De afweging is meestal tijd tegen geld. Voor ongeveer tweehonderd euro win je in Utrecht een half jaar wachttijd en in Den Haag een ruimer tijdslot. Voor wie de trouwdatum wil laten samenvallen met een verjaardag of een feest, is dat vaak de betere keuze.

Wat kost trouwen in het gemeentehuis in 2026?

Gemiddeld betaal je in 2026 € 497,99 voor een doordeweekse ceremonie in het gemeentehuis, € 517,09 op vrijdag, € 812,84 op zaterdag en € 977,78 op zondag. Dat zijn stijgingen van drie tot vier procent ten opzichte van 2025. Het verschil tussen de duurste en de goedkoopste gemeente is groter dan € 2.100: van € 221,05 doordeweeks in Landgraaf tot € 2.381,85 op zondag in Delft.

Tarieven gelden voor 2026 en zijn ontleend aan de gemeentelijke prijslijsten en legesverordeningen. Reken daarbovenop op een trouwboekje van € 27,70 tot € 53,00 en, bij een locatie buiten het gemeentehuis, op een toeslag: Rotterdam vraagt € 770,90 voor een externe locatie doordeweeks en € 2.168,60 in de nacht, op zondag of op een feestdag.

Voor wie is gratis trouwen een goede keuze?

Voor iedereen die de juridische handeling wil scheiden van het feest. Gratis trouwen is sober, en voor een deel van de paren is dat precies de bedoeling: op een dinsdagochtend met twee getuigen tekenen, en het feest maanden later of helemaal ergens anders vieren. Dat scheelt honderden euro's die je aan de dag zelf kunt besteden — op een begroting waarin de leges maar een klein deel zijn van wat een bruiloft kost.

Het past minder goed als je de ceremonie zelf het hart van de dag vindt, als je familie van ver komt, als je met meer dan tien mensen wilt zijn, of als je een persoonlijke toespraak belangrijk vindt. Kies dan het eenvoudige huwelijk of een reguliere doordeweekse ceremonie; het prijsverschil met zaterdag is gemiddeld ruim driehonderd euro.

Twijfel je nog over de opzet, houd dan beide scenario's naast elkaar in je planning en budget. Je kunt in een gratis account een kosteloze voltrekking en een los feest als twee aparte momenten inplannen en de kosten per scenario vergelijken.