Geregistreerd partnerschap of trouwen: de eerlijke vergelijking

Een geregistreerd partnerschap en een huwelijk zijn juridisch bijna identiek: dezelfde gemeenschap van goederen, hetzelfde erfrecht, dezelfde alimentatieplicht, dezelfde pensioenverdeling en sinds 2014 ook dezelfde automatische ouderschapsregels. De echte verschillen zijn er drie: het ja-woord is niet verplicht bij een partnerschap, je kunt een partnerschap onder voorwaarden beëindigen zonder rechter, en in het buitenland wordt een partnerschap niet overal erkend.

Wij zijn geen notaris of advocaat; bij een bijzondere situatie is een gesprek met een notaris verstandig.

Wat is het verschil tussen een huwelijk en een geregistreerd partnerschap?

Heel weinig. Artikel 1:80b van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de titels over alimentatie, huwelijksvermogensrecht en de rechten en plichten van echtgenoten "van overeenkomstige toepassing" zijn op een geregistreerd partnerschap. Alleen de scheiding van tafel en bed is uitgezonderd.

Het partnerschap werd in 1998 ingevoerd omdat stellen van gelijk geslacht toen nog niet konden trouwen. Sinds het huwelijk in 2001 voor iedereen openstaat is die reden vervallen.

Vergelijkingstabel: huwelijk versus geregistreerd partnerschap

Is het ja-woord verplicht bij een geregistreerd partnerschap?

Nee. De Rijksoverheid stelt het zwart op wit: bij een huwelijk "moet u elkaar het 'ja-woord' geven", bij een geregistreerd partnerschap "hoeft u elkaar niet het 'ja-woord' te geven". Het partnerschap komt tot stand door ondertekening van de akte.

Het mag natuurlijk wel. Veel stellen zeggen alsnog ja tegen elkaar; het is dan een persoonlijk moment in plaats van een juridische handeling.

Verschilt de ceremonie?

Nee, niet in wat de gemeente aanbiedt. Een partnerschap kun je net zo goed sluiten in een trouwzaal of op een externe locatie, met muziek en vier getuigen. Of aan de balie in tien minuten. Ook de aanmelding verloopt identiek: dezelfde melding voorgenomen huwelijk, met dezelfde termijnen van minimaal twee weken en maximaal een jaar.

Ook het kosteloze aanbod is gelijk. Artikel 4 van de Wet rechten burgerlijke stand verplicht gemeenten om minstens tweemaal per week (boven de tienduizend inwoners) gelegenheid te geven tot kosteloze huwelijksvoltrekking, registratie van een partnerschap of omzetting. Hoe gratis trouwen bij de gemeente er in de praktijk uitziet, verschilt per gemeente, maar de regels zijn voor beide vormen gelijk.

Dat een partnerschap "zakelijker" zou zijn, is dus geen juridisch gegeven maar een keuze van het stel. Ons stappenplan om een bruiloft te organiseren werkt voor beide vormen.

Gelden dezelfde regels voor gemeenschap van goederen?

Ja, volledig. Sinds 1 januari 2018 geldt voor zowel huwelijken als geregistreerde partnerschappen de beperkte gemeenschap van goederen:

• In de gemeenschap vallen bezittingen en schulden die jullie vóór de relatie al samen hadden, alles wat jullie er tijdens de relatie bij krijgen, en een onderneming die tijdens de relatie wordt gestart.
• Buiten de gemeenschap blijven het privévermogen dat ieder vóór de relatie alleen had, plus erfenissen en schenkingen.
• Bij beëindiging krijgen beiden 50 procent van wat wel in de gemeenschap valt, bezittingen én schulden.

Afwijken kan bij de notaris: huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden, inhoudelijk gelijk.

Hoe zit het met partneralimentatie, erfrecht en pensioen?

Identiek, alle drie:

• Partneralimentatie. De onderhoudsplicht geldt bij beide vormen en loopt na beëindiging door onder dezelfde voorwaarden (art. 1:80b BW).
• Erfrecht. Geregistreerde partners zijn elkaars wettelijk erfgenaam, precies zoals echtgenoten. Ook de wettelijke verdeling geldt onverkort.
• Pensioen. Het tijdens de relatie opgebouwde ouderdomspensioen wordt bij beëindiging verdeeld en het partnerpensioen werkt hetzelfde. Kijk wel in je pensioenreglement, want de invulling verschilt per fonds.

Wie een partnerschap kiest om financiële verplichtingen te ontlopen, kiest verkeerd.

Word je automatisch ouder van je kind bij een geregistreerd partnerschap?

Ja, sinds 1 april 2014. Dit is het hardnekkigste misverstand op internet: op veel sites staat nog dat erkenning nodig is, en dat klopt niet meer.

De Rijksoverheid: als je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt en je partner krijgt een kind, dan "bent u dan automatisch de juridische vader. Ook als u niet de biologische vader van het kind bent."

Voor duomoeders geldt hetzelfde: bij een onbekende donor volgens de wet is erkenning niet nodig; bij een bekende donor kunnen getrouwde en geregistreerde duomoeders het kind wél erkennen. Ook het ouderlijk gezag ontstaat bij beide vormen automatisch.

Mag je de achternaam van je partner gebruiken?

Ja, bij beide vormen: "Als u getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap heeft, mag u de achternaam van uw partner gebruiken." Je officiële achternaam verandert daardoor niet; in je paspoort blijft je eigen naam staan. Wat je regelt is naamgebruik in de Basisregistratie Personen.

Wordt een geregistreerd partnerschap in het buitenland erkend?

Niet overal, en dit is het belangrijkste praktische verschil. Notaris.nl: "Niet alle landen erkennen een Nederlands geregistreerd partnerschap." Een Nederlands huwelijk wordt wél vrijwel wereldwijd erkend. Wat dat kan betekenen:

• Verhuizen of werken in het buitenland. In een land dat het partnerschap niet kent, kun je juridisch als ongehuwd samenwonend gelden. Dat raakt verblijfsrecht, belastingen, sociale zekerheid en nabestaandenpensioen.
• Erfrecht over de grens. Bezit je vastgoed in het buitenland, dan kan je partner de positie van een derde krijgen in plaats van die van echtgenoot.
• Medische beslissingen op reis. Als naaste worden erkend is minder vanzelfsprekend als de relatievorm onbekend is.

Ook binnen de EU loopt de erkenning uiteen. Laat internationale plannen vooraf toetsen bij een notaris.

Hoe beëindig je een geregistreerd partnerschap versus een huwelijk?

Hier zit het tweede grote verschil, genuanceerder dan "een partnerschap beëindig je zonder rechter".

Een huwelijk eindigt altijd via de rechter, altijd met een advocaat, ook als jullie het volledig eens zijn. Een geregistreerd partnerschap kan zonder rechter eindigen, maar alleen onder alle voorwaarden uit artikel 1:80c BW en de Rijksoverheid:

• Jullie zijn het eens over alles, inclusief partneralimentatie en pensioen.
• Jullie hebben geen minderjarige kinderen waarover jullie gezamenlijk het gezag hebben of uitoefenen.
• De afspraken staan in een schriftelijke overeenkomst.
• Die is ondertekend door beide partners én door ten minste één advocaat of notaris.
• De verklaring wordt ingeschreven bij de burgerlijke stand.

Zijn er wel minderjarige kinderen, of zijn jullie het niet eens, dan moet je alsnog naar de rechter met een advocaat. Het voordeel verdwijnt dus zodra er kinderen onder de achttien in het spel zijn.

Hoeveel mensen kiezen voor een geregistreerd partnerschap?

Ruim een op de vier stellen. In 2025 sloot Nederland volgens het CBS 70.141 huwelijken en 27.968 geregistreerde partnerschappen.

Bron: CBS StatLine, Huwen en partnerschapsregistraties; kerncijfers.

Opvallend: het partnerschap wordt inmiddels overwegend gekozen door stellen van man en vrouw. Van de 24.805 partnerschappen in 2024 waren er 23.883 tussen man en vrouw.

Kun je een geregistreerd partnerschap later omzetten in een huwelijk?

Ja, en het is eenvoudig. Artikel 1:80g BW regelt dat partners bij de ambtenaar van de burgerlijke stand kunnen verklaren dat zij hun partnerschap omgezet willen zien in een huwelijk. De ambtenaar maakt een akte van omzetting op; daarmee ben je getrouwd.

• Geen getuigen nodig. Gemeente Den Haag: "Bij het omzetten van uw geregistreerd partnerschap heeft u geen getuigen nodig." Er hebben immers al getuigen getekend bij het aangaan van het partnerschap.
• Je vermogensregime loopt door. Bestaande partnerschapsvoorwaarden gelden verder als huwelijkse voorwaarden. Wijzigen doe je bij de notaris.
• Kosteloos kan. Artikel 4 van de Wet rechten burgerlijke stand noemt de omzetting expliciet. Op locatie of met ceremonie gelden reguliere tarieven; Den Haag rekent 180,90 euro aan de balie.
• Andersom kan niet. Een huwelijk omzetten in een partnerschap kan sinds 1 maart 2009 niet meer, met de afschaffing van de flitsscheiding.

Het partnerschap is daarmee de omkeerbare keuze en het huwelijk de definitieve.

Voor wie is welke vorm logisch?

Een geregistreerd partnerschap ligt voor de hand als je de juridische bescherming wilt zonder de symboliek van het ja-woord, je het klein wilt houden, en je verwacht in Nederland te blijven wonen.

Een huwelijk ligt voor de hand als jullie internationale plannen hebben, het ja-woord en de ceremonie betekenis voor jullie hebben, of familie en geloofsovertuiging meespelen.

De vorm zegt niets over de dag eromheen. Wat je nodig hebt om die te organiseren is hetzelfde: een gastenlijst, een RSVP, een budget en een draaiboek, gratis bij te houden op één plek voor je hele planning.

Tot slot: dit is een overzicht op basis van openbare bronnen, geen juridisch advies. Bij een onderneming, samengesteld gezin of internationale situatie is een uur bij de notaris goed besteed.